Walcheren, een rekenvoorbeeld
De bus zonder lijn.
Een streekbus rijdt zijn lijn, ook als er niemand wacht. Wat gebeurt er als de bus de reizigers volgt in plaats van de dienstregeling?
↓ Scroll door de dag
Dit is Walcheren.
Middelburg, Vlissingen en de dorpen eromheen, met ruim 117.000 inwoners.
We tekenden acht vaste lijnen.
Ons eigen ontwerp: overdag elk half uur een bus, ’s avonds elk uur.
900 mensen gaan met de bus heen en terug.
Een bedachte dag, naar waar mensen wonen en werken; elke stip wacht op een bus.
Overdag rijden er steeds 19 bussen.
Elke bus rijdt zijn lijn heen en weer, ook als er niemand wacht.
’s Middags rijdt de bus bijna leeg.
Elk half uur door Serooskerke, met een paar mensen aan boord of niemand.
Bijna een kwart van de kilometers rijdt de bus leeg.
Dit zijn alle lege ritten van één dag; gemiddeld zitten er drie mensen in een bus voor veertig.
En de reiziger stapt over.
Bijna drie van de vier wisselen onderweg van bus, meestal in Middelburg.
Een dienstregeling is een stapel regels.
Deze route, deze haltes, deze tijden: alles staat vast voordat iemand wil reizen.
Haal die regels weg.
Elke bus mag elke halte pakken, in elke volgorde; je boekt voor het uur waarin je reist.
Eén belofte blijft: nooit later dan nu.
Wie boekt, komt nooit later aan dan met de vaste lijn.
Dezelfde mensen, zonder lijn.
Elke bus rijdt zijn eigen route, gepland op wie er geboekt heeft.
’s Middags stopt de bus alleen voor wie wil.
Geen vaste tijden meer: hij komt als iemand een rit heeft geboekt.
De helft minder lege kilometers.
De lege ritten van dezelfde dag; in totaal rijden de bussen ook nog wat minder.
En iedereen is er een kwartier eerder.
Gemiddeld 37 minuten onderweg in plaats van 52, wachten meegerekend, en niemand stapt over.
’s Avonds komt iedereen thuis.
Met de vaste lijn hadden vijftien mensen na de laatste bus geen rit meer.
Of je boekt niet en drukt op een knop.
Aan de halte, en binnen een kwartier is er een bus; elke twee minuten plant onze planner alles opnieuw.
In de spits haalt de knop het kwartier niet.
Met dezelfde 31 bussen wacht in de spits bijna de helft langer; met 50 bussen haalt bijna iedereen het.
Met 50 bussen haalt bijna iedereen het kwartier.
Bij de knop sta je aan de halte; bij de vaste lijn en bij boeken weet je de tijd vooraf.
Minuten tussen wanneer je weg wilt en wanneer de bus je meeneemt
Maar de knop kost veel meer kilometers.
Niemand boekt vooraf, dus de bus rijdt vaker voor één persoon: bijna anderhalf keer zoveel als de vaste lijn.
In de spits is de vaste lijn wel slim.
Dan bundelt hij veel mensen; onze planner laat niemand overstappen en rijdt in de spits meer kilometers.
Een regel minder maakt het beste plan nooit slechter.
Wie meer mag kiezen, kan altijd nog het oude plan kiezen.
Dezelfde planner rekent elke dag voor transporteurs.
Geen vaste rondes, wel een belofte per adres: zo plannen we vrachtwagens. Een bus is niet anders.
Wat dit niet is: het busnet van een echte vervoerder. De acht lijnen en de dienstregeling zijn ons eigen ontwerp: de lijnen vertrekken op het hele en halve uur van het station van Middelburg (lijn 4 van Vlissingen), ’s avonds elk uur, en overstappen kan waar twee lijnen elkaar raken. De dag is bedacht: 900 mensen die heen en terug gaan, verdeeld naar inwoners en bedrijven per wijk, met minstens één dorp aan een kant; ritjes korter dan 2,5 km gaan lopend of op de fiets. Reistijden over de weg, bussen van 40 plaatsen, 20 tot 30 seconden per halte, geen pauzes van chauffeurs. Zonder lijn boek je voor het uur waarin je reist; de ritten tussen zeven en negen uur boek je voor zeven uur, omdat de bussen de ochtendspits anders niet halen. Een bus rijdt eerst af wat hij al heeft. Drie reizigers komen een paar seconden later aan dan met de vaste lijn, omdat instappen bij ons 30 seconden duurt. Met de knop druk je aan de halte op het moment dat je weg wilt; elke twee minuten plant onze planner alle bussen opnieuw, een seconde per keer. Wie al in de bus zit, blijft in die bus, en je bent er uiterlijk een kwartier plus anderhalf keer de rechtstreekse rit na het drukken. Een bus zonder werk wacht op een van vijf vaste plekken.
Inwoners en bedrijven: CBS, Kerncijfers wijken en buurten 2024, via PDOK. Satelliet: contains modified Copernicus Sentinel data 2025. Luchtfoto’s: Beeldmateriaal.nl via PDOK, CC BY 4.0, 2025.